શું બાજરી નિયમિત ઉપયોગ માટે આરોગ્યપ્રદ છે?

બાજરી એ અનાજના અનાજનો સમૂહ છે જે ઘાસના પરિવાર સાથે સંબંધ ધરાવે છે.

સમગ્ર આફ્રિકા અને એશિયામાં વિકાસશીલ દેશોમાં તેનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે. જ્યારે તે બીજ જેવું લાગે છે, બાજરીની પોષક રૂપરેખા જુવાર અને અન્ય અનાજ જેવી જ છે.

બાજરીએ પશ્ચિમમાં લોકપ્રિયતા મેળવી છે કારણ કે તે ધાન્યના લોટમાં રહેલું નત્રિલ દ્રવ્ય મુક્ત છે અને ઉચ્ચ પ્રોટીન, ફાઇબર અને એન્ટીઑકિસડન્ટ સામગ્રીઓ ધરાવે છે.

બાજરી એ ભારત, નાઇજીરીયા અને અન્ય એશિયન અને આફ્રિકન દેશોમાં ઉગાડવામાં આવતા નાના, ગોળ આખા અનાજનું જૂથ છે. દુષ્કાળ અને જંતુના પ્રતિકાર સહિત અન્ય પાકો કરતાં તેમના બહુવિધ ફાયદા છે. તેઓ કઠોર વાતાવરણ અને ઓછી ફળદ્રુપ જમીનમાં પણ ટકી રહેવા સક્ષમ છે.

બાજરીના સામાન્ય પ્રકારો છે:

• પર્લ (બાજરી અથવા બાજરી)
• ફીંગર (રાગી)
• ફોક્સટેલ (કાંગાણી)
• પ્રોસો (ચેના)
• બાર્નયાર્ડ (સનવા)
• જુવાર (જવાર)

અન્ય અનાજની સરખામણીમાં બાજરીમાં સ્વાસ્થ્ય લાભો છે.

પાચન તંત્ર મદદ કરે છે

બાજરીમાં ફાયબર હોય છે, જે પાચન સ્વાસ્થ્યમાં ફાળો આપે છે અને આંતરડાની ગતિને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

બાજરીમાં પ્રીબાયોટીક્સ પણ હોય છે, જે માઇક્રોબાયોમની અંદર પ્રોબાયોટીક્સના વિકાસને ઉત્તેજીત કરે છે. આંતરડાના સ્વાસ્થ્ય અને સામાન્ય રીતે રોગપ્રતિકારક તંત્ર માટે આ મહત્વપૂર્ણ છે.

બાજરી ખૂબ જ ઉપયોગી સ્ત્રોત છે

 ગ્લુટેન અસહિષ્ણુતા ધરાવતા લોકો માટે કારણ કે તે ધાન્યના લોટમાં રહેલું નત્રિલ દ્રવ્ય મુક્ત છે. સેલિયાક રોગ ધરાવતા લોકો આ અનાજને ખાઈ શકે છે, જે પોષક તત્વોથી ભરપૂર અને પ્રોટીન અને ફાઈબરથી ભરપૂર છે.

કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સિસ્ટમને ટેકો આપે છે

બાજરીમાં મેગ્નેશિયમ હોય છે, જે હૃદયની લયને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

બાજરીનું સેવન કરવાથી પ્રોટીન એડિપોનેક્ટીનનું સ્તર પણ વધી શકે છે, જે કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર પેશીઓને સુરક્ષિત કરી શકે છે.

બાજરીમાં વિટામિન B3 અથવા નિયાસિન પણ હોય છે. આ વિટામિન હૃદય રોગના અમુક પરિબળોને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, જેમ કે કોલેસ્ટ્રોલ અને ટ્રાઇગ્લિસરાઈડ્સનું ઊંચું સ્તર, અને ઓક્સિડેટીવ તણાવ ઘટાડવામાં અસરકારક છે.

મૂડમાં સુધારો

એમિનો એસિડ, ટ્રિપ્ટોફનની ઉચ્ચ સાંદ્રતાને કારણે બાજરી વ્યક્તિના મૂડને સુધારી શકે છે.

2014 નું સંશોધન સૂચવે છે કે ટ્રિપ્ટોફનથી સમૃદ્ધ ખોરાક ડિપ્રેશન અને ચિંતાના લક્ષણોને ઘટાડી શકે છે.

ડાયાબિટીસનું જોખમ ઘટાડવું

2021નો અભ્યાસ સૂચવે છે કે બાજરી ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસ થવાનું જોખમ ઘટાડી શકે છે. તે ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં લોહીમાં શર્કરાના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં પણ મદદ કરે છે.

એડિપોનેક્ટીન સાંદ્રતામાં વધારો ઇન્સ્યુલિન સંવેદનશીલતામાં સુધારો કરી શકે છે.

સ્થૂળતાનું સંચાલન

2021 ના ​​અન્ય અભ્યાસમાં સ્થૂળતા અને ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલના સંચાલનમાં બાજરીના વપરાશની અસરકારકતાની તપાસ કરવામાં આવી હતી. પરિણામો દર્શાવે છે કે આ પ્રકારનો આહાર BMI ઘટાડે છે અને તેથી વધુ વજન અને સ્થૂળતા ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.

જો કે, મોટા નમૂનાના કદ સાથે લાંબા ગાળાના અભ્યાસ જરૂરી છે.

ઓક્સિડેટીવ તણાવ ઘટાડવા

ઓક્સિડેટીવ તણાવ ન્યુરોડીજનરેટિવ ડિસઓર્ડર, સંધિવા અને ડાયાબિટીસ સહિત વિવિધ ક્રોનિક પરિસ્થિતિઓનું કારણ બની શકે છે.

ઉન્માદના વિકાસ માટે ઉચ્ચ ચરબીયુક્ત આહાર પણ જોખમી પરિબળ છે કારણ કે તે મગજમાં ઓક્સિડેટીવ તણાવ વધારે છે. ઓક્સિડેટીવ ડેમેજ ઘટાડવા માટે ડોકટરો એન્ટીઓક્સીડેન્ટને મહત્વપૂર્ણ માને છે. એન્ટીઑકિસડન્ટોથી સમૃદ્ધ ખોરાક ઓક્સિડેટીવ નુકસાન સામે રક્ષણ આપી શકે છે.

બાજરી એ એન્ટીઑકિસડન્ટોનો સારો સ્રોત છે, જે ઓક્સિડેટીવ તાણનો પ્રતિકાર કરવાની શરીરની ક્ષમતાને ટેકો આપવામાં મદદ કરી શકે છે, જે બીમારી અને વૃદ્ધત્વનું પરિબળ છે. એન્ટીઑકિસડન્ટોના સેવનથી ક્રોનિક રોગોનું જોખમ ઘટી શકે છે.

રિસર્ચ સોર્સે પણ તારણ કાઢ્યું હતું કે બાજરીના સેવનથી હિપ્પોકેમ્પસમાં ઓક્સિડેટીવ તણાવ ઓછો થઈ શકે છે અને અલ્ઝાઈમર રોગની અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

બાજરીના અન્ય સંભવિત વિશ્વસનીય સ્ત્રોત સ્વાસ્થ્ય લાભોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• કેન્સર સેલ વૃદ્ધિને દબાવી દે છે
• ઘા હીલિંગ પ્રોત્સાહન
• અસ્થિ આરોગ્ય જાળવવા
• એન્ટિફંગલ અને એન્ટિમાઇક્રોબાયલ પ્રવૃત્તિને ટેકો આપે છે

સ્વાસ્થ્ય માટે સંભવિત નુકસાન

જોકે બાજરીમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ પોષક તત્ત્વો હોય છે, પરંતુ તેમાં એન્ટીપોષક તત્વો નામના સંયોજનો પણ હોય છે. આ પોષક તત્વોને શોષવાની શરીરની ક્ષમતામાં દખલ કરે છે. વિવિધ પ્રકારની બાજરીમાં આ સંયોજનોના વિવિધ સ્તરો હોય છે.

પર્લ બાજરીમાં ફાયટેટ્સ હોય છે, જે શરીર માટે પોષક તત્વો અને ગોઇટ્રોજેનિક પોલિફેનોલ્સને શોષવાનું મુશ્કેલ બનાવે છે. બાજરીનું પ્રમાણ વધુ હોય તેવા આહારમાં ગોઇટર્સની ઘટનાઓમાં આ વિશ્વસનીય સ્ત્રોત ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

ફિંગર બાજરીમાં પોષણ વિરોધી પરિબળો પણ હોય છે જેમાં ટેનીન, પ્રોટીઝ અવરોધકો, ઓક્સાલેટ અને ફાયટેટનો સમાવેશ થાય છે.

સારાંશ

બાજરી એ એક પ્રાચીન અનાજ છે જેનો લોકો હજારો વર્ષોથી આનંદ માણે છે. બાજરી પશુધન અને પક્ષીઓ માટે પણ ખોરાક છે. તે વધુને વધુ લોકપ્રિય બની રહ્યું છે કારણ કે તે ઝડપથી વિકસતું, દુષ્કાળ પ્રતિરોધક છે અને તેને ઓછા ઇનપુટની જરૂર છે.

બાજરી એ પ્રોટીન, ફાઇબર, કી વિટામિન્સ અને મિનરલ્સનો સારો સ્ત્રોત છે. બાજરીના સંભવિત સ્વાસ્થ્ય લાભોમાં કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરવું, ડાયાબિટીસની શરૂઆત અટકાવવી, લોકોને સ્વસ્થ વજન હાંસલ કરવામાં અને જાળવવામાં મદદ કરવી અને આંતરડામાં બળતરાનું સંચાલન કરવું શામેલ છે.

બાજરી એક અનુકૂલનશીલ અનાજ છે. તેને તૈયાર કરવાની ઘણી સરળ રીતો છે, જે સેલિયાક રોગ ધરાવતા લોકો માટે તેમના આહારમાં આ ધાન્યના લોટમાં રહેલું નત્રિલ દ્રવ્ય મુક્ત અનાજનો સમાવેશ કરવાનું સરળ બનાવે છે.

વિશ્વભરમાં વર્ષ 2023 તમામ દેશો દ્વારા બાજરીના આંતરરાષ્ટ્રીય વર્ષ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. દરેક દેશ બાજરીના ફાયદા દર્શાવવા કાર્યક્રમોનું આયોજન કરે છે અને તે લોકોને ઉપરોક્ત રોગગ્રસ્ત વ્યક્તિ માટે નિયમિત ધોરણે બાજરીનું સેવન કરવા પ્રોત્સાહિત કરે છે.

આવી બાજરીના સેવનથી વ્યક્તિ કેટલીક બીમારીઓ હોવા છતાં પણ પોતાનું જીવન સામાન્ય જીવન જીવી શકે છે જે અન્ય અનાજના સેવનથી સામાન્ય જીવનમાં મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.